İmar ve Emlak Daire Başkanlığının görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:
1. Mülkiyeti Hazineye ait araziler ile tescil harici arazileri tespit etmek, yatırıma elverişli olduğuna karar verilenlerin Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşların ilgili birimleri ile istişare ve koordine suretiyle tescil, tahsis, devir veya kamulaştırma işlemlerini yürütmek, arazi alanı alt ve üst yapı çalışmaları kapsamında gerekli resmi izinleri almak, arsaya ilişkin hukuki belgeleri (tapu senedi, tapu tescil belgesi, tahsis belgesi, aplikasyon krokisi, imar çapı, yol kotu tutanağı, elektrik, doğalgaz, telekom, içme suyu, kanalizasyon, yağmursuyu hatları ve benzeri) temin etmek, gerekli olan imar planlarını yapmak veya yaptırmak, arsaya yönelik imara esas zemin etüdünü yapmak veya yaptırmak.
2. İmar planlarında sağlık alanı olarak görünen ve mülkiyeti kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, Hazine veya özel şahıslara ait olan arsa ve arazilerin tespiti ve yatırıma elverişli olduğuna karar verilenlerin, Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşların ilgili birimleri ile istişare ve koordine suretiyle tahsis, devir ve diğer işlemlerini yürütmek.
3. Bakanlığa tahsisli taşınmazların envanterini tutmak ve düzenli olarak güncellemek.
4. Bakanlığa tahsisli olup gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişilerinin işgalinde bulunan taşınmazların işgalden arındırılması ile işgallere yönelik ecrimisil uygulanması ve tahliye edilmesi için ilgili kamu kurum ve kuruluşları nezdinde talepte bulunmak, gerektiğihde el atmanın önlenmesi ve yıkım davalarının açılmasını talep etmek, kamulaştırmas_ız :·~i _atma davaları ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek.
5. Bakanlığın belirlenmiş ya da belirlenecek olan yatırım planlamaları doğrultusunda kamulaştırma işlemleri için bütçe teklifleri hazırlamak ve hazırlanan bütçe tekliflerini Bütçe ve Planlama Daire Başkanlığına sunmak.
6. Bakanlık ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı arasında imzalanan protokollere istinaden yapılan veya yapılacak sağlık tesislerinin karşılığında Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile mahsuplaşma sağlanacak arsaları tespit etmek ve mahsuplaşma işlemlerini yürütmek.
7. Kamulaştırmalarla ilgili ödeme işlemlerini Bütçe ve Planlama Daire Başkanlığı ile koordineli şekilde yürütmek.
8. Gayrimenkuller ile ilgili ortaya çıkabilecek hukuki uyuşmazlıkları ilgili birimlere intikal ettirmek ve süreçleri takip etmek.
9. KÖİ projeleri için uygun görülen arazinin Milli Emlak Genel Müdürlüğünden tahsisi ile sabit yatırım dönemi hariç otuz yılı geçmemek üzere yüklenici lehine bedelsiz olarak bağımsız ve sürekli nitelikteki üst hakkının kurulması için ön iznin alınmasını, üst kullanım hakkına ilişkin iş ve işlemlerin takibini ve sonuçlandırılmasını sağlamak.
10. Bakanlığa tahsisli taşınmazlar ile yatırımların yönetileceği bir coğrafi bilgi sistemini oluşturmak ve işletmek, coğrafi verileri toplamak, saklamak, işlemek ve kullanmak.
11. Muayene ve kabul komisyonlarının teşkilinde konusunda uzman personel görevlendirmek.
12. Görev alanına giren konulara ilişkin açılan dava, soruşturma ve icra takiplerinde ara kararı veya müzekkere ile istenen bilgi ve belgeleri süresi içinde Yatırım İzleme ve Geliştirme Daire Başkanlığına göndermek.